logo
Opština Herceg-Novi
Zvanični internet portal

Znamenitosti

 

Kao svojevrsna raskrsnica istoka i zapada, Herceg Novi je bio izložen uticajima hrišćanstva i islama. I upravo takvo istorijsko preplitanje, različitih kultura i vjera , u dodiru sa iskonskom ljepotom, dovelo je do jedinstvene sinteze različitih stilova. Na tlu Herceg Novog smenjivale su se različite civilizacijske, odnosno kulturne tekovine, ostavljajući dubok trag na današnji izgled Herceg Novog.

Luneta nad portalom crkve Sv. Arhanđela Mihaila na Belavisti

Kroz svoju dugu i burnu istoriju, grad Herceg Novi kao da se neprestano takmičio sa prirodom u stvaranju neprolaznih prirodnih i umjetničkih ljepota, kojima je itekako bremenit.

Kompleks manastira Savina svakako je najilustrativniji primjer kreativnog sjedinjenja čovjekove maštovitosti, protkane graditeljskim umjećem i iskonske ljepote prirode.

Manastirski kompleks smješten je na Savini, dva kilometra istočno od Herceg Novog, okružen bujnom mediteranskom vegetacijom, u neposrednoj blizini mora. To je jedno od najljepših zdanja arhitekture baroka, nadaleko poznato graditeljsko umjeće. Manastirski kompleks sačinjava mala crkva Sv. Save i velika i mala crkva posvećena Uspenju Bogorodice. Velika crkva plijeni svojom monumentalnošću i graditeljskim umjećem Nikole Foretića (Korčulanina); u svom opštem izgledu, ima sličnosti sa drugim zdanjima sa područja Mletačke Republike (sličnost sa zvonicima u Dubrovniku i Korčuli). Velika crkva posjeduje jedan od najmonumentalnijih ikonostasa. Na temeljima svetogorske tradicije Simeon Lazović-Bjelopoljac napravio je jedinstven spoj vizantijske tipologije svetitelja, zapadnjačkih dekorativnih elemenata i tzv. orijentalnog baroka. Crkva i ikonostas dovršeni su krajem XVIII vijeka, odnosno nakon 22 godine gradnje ( 1777-1799).

Parohijalna crkva Sv. Save nalazi se na brežuljku, udaljena oko 300 metara od manastirskog konaka. Po predanju, crkvu je sagradio Sv. Sava još u XIII vijeku. Manastirski kompleks dobio je po njemu i svoje ime.

Novija naučna istraživaja otkrila su veoma intenzivne aktivnosti sredinom XV vijeka, i da su upravo tada nastale dvije manje crkve- Sv. Sava i Uspenja Bogorodice. Crkva Sv. Save sagrađena je po tradiciji odomaćenog sakralnog neimarstva. Sa ovog mjesta pruža se nezaboravan i veličanstven pogled na manastir i Bokokotorski zaliv.

U maloj crkvi Uspenja Bogorodice otkrivene su i najstarije freske gotičkog stila, čiji je autor kotorski slikar Lovro Dobričević, koji je ostavio svoj trag u slikarstvu Kotora i Dubrovnika.

Glavni ktitor izgradnje male crkve Uspenja Bogorodice bio je Herceg Stjepan.

Tursko-mletački rat oko Trebinja doveo je do rušenja manastira Tvrdoš (1693. godine). Primorani da napuste svoje utočište, tvrdoški monasi pronalaze svoje novo utočište, u koje prenose svoje dragocjenosti, koje danas predstavljaju najveću vrijednost Savinske riznice.

U svojoj viševjekovnoj istoriji, manastir Savina bio je i ostao centar vjerskog i kulturnog života Bokelja. U vjerskom životu grada, odnosno manastira, najpoznatija je crkvena svetkovvina velika Gospojina, 28. avgusta.

O ljepoti i duhovnoj snazi manastira Savina možda najilustrativnije govore riječi Vladike Nikolaja Velimirovića: „.. sva je Boka lepa, svaki je kutić njen za divljenje, ali jedno je mesto najlepše, jedno je utočošte najsvetije, na jednom negolemom prostoru usredsredio je Tvorac Sveta sve lepote prirode, to mesto, taj mali Edem, jeste manastir Savina.“

Grifon sa Crkve Sv.Stefana, Sušćepan

Grad Herceg Novi, kao i njegova okolina, obiluju arhitektonskim, skulptorskim i slikarskim djelima, koja nas neraskidivo vežu sa bogatom  i burnom prošlošću grada. Tu, prije svega, treba istaći preromantičke sakralne spomenike u Bijeloj, Kutima i Sušćepanu.

Svojom ljepotom ističu se ostaci arhitektonske plastike crkve Sv. Petra u Bijeloj, koji pripadaju razdoblju od IX-XI vijeka. Parapetna ploča crkve Sv. Tome u Kutima( XI  vijek), dekorisana u preromantičkom stilu, primjer je autentične ljepote arhitekture Boke Kotorske. Parapetna ploča čuva se u Zavičajnom muzeju. Zidovi crkve bili su oslikani freskama. U vrijeme Tvrtaka ili Herceg Stjepana, na temeljima crkve iz X vijeka, izgrađena je crkva Sv. Stefana u Sušćepanu. U bočne zidove crkve ugrađena su dva grifona, koji spadaju u najljepše primjerke arhitekture preromantičkog stila.

Crkva Rize Bogorodice u Bijeloj, podignuta na mjestu stare crkve ( s kraja XIII vijeka), predstavlja značajan kompleks u fresko slikarstvu. Od strane crkve ostala je sačuvana apsida, sa oštećenim ali veoma lijepim živopisom.

U sklopu crkve Sv. Spasa na Toploj ( XVI vijek), jedan dio školovanja proveo je naš veliki pjesnik Petar II Petrović Njegoš, stičući svoja znanja od kaluđera Tropovića.

Okružena stoljetnim palmama, u najljepšem dijelu Starog grada, popularnoj „Belavisti“(lijep pogled), nalazi se crkva Sv. Arhanđela Mihaila( XIX vijek).

Po svojoj arhitektonskoj i ambijentalnoj skladnosti, te umjetničkoj izradi, ovaj hram, iako navelik, spada među najljepše u Crnoj Gori.

Na trgu Mića Pavlovića, u Starom gradu, nalazi se katolička parohijska crkva Sv. Jeronima (XVII vijek), sa izuzetno vrijednom riznicom umjetničkih djela.

Pored crkve Sv. Jeronima smještena je crkva Sv. Leopolda Mandića (XVII vijek).

Crkva Sv. Đorđa ( XVII vijek) na Toploj, izgrađena je nakon zauzimanja grada od strane Mlečana. U sklopu crkve nalazi se izuzetno vrijedna i rijetka italsko-kritska kružna ikona Sv. Petra i Pavla iz XVI vijeka. Tik uz crkvu Sv. Đorđa, s početkom XVIII vijeka, izgrađena je crkva Sv. Voznesenija Hristovog, čija je unutrašnjost bogato ukrašena darovima znamenitih ljudi ( Jevanđelje okovano srebrom i pozlaćeno, sveta čaša diskos, srebrni krst pozlaćen i ukrašen dragim kamenjem i biserima...).

Na jednom od najljepših vidikovaca grada, na Savini, sagrađena je od strane Španjolaca crkva Sv. Ane (XVI vijek). Crkva je sagrađena na temeljima pravoslavne crkve Sv. Petke, koju cu srušili Turci po zauzimanju grada 1483. godine.

U zapadnom djelu grada, neposredno uz samostan (XVII vijek), dozidana je crkva Sv. Antona. U sklopu samostana radila je škola na italijanskom jeziku, a učitelji u školi bili su fratri.

Od brojni značajnih arhitektonskih zdanja, treba još istaći crkve Sv. Srđa i Vakha (XV vijek) na Podima; Sv. Andrije u Kutima (XV vijek), sa ikonostasom georgija Rafailovića iz XVIII vijeka; Sv. Petka ( XVII vijek) na Luštici, sa freskama s početka XVIII vijeka, rad Dimitrija Daskala; Sv. Neđelje (XVII vijek) u Jošicama;  Sv. Nikole i Sv.Spiridona u Đenovićima; Sv. Nikole u Baošićima; Sv. Bartolomeja na Luštici; Sv. Gospođe u Prijevoru; Sv. Gospođe na Ublima itd.

U prvoj godini trećeg milenijuma dovršena je i obnova manastir Vevedenje Presvete Bogorodice (XIX vijek). Manastirsko zdanje nalazi se na ostrvcetu Žanjic, u neposrednoj blizini uvale Žanjic, u neponovljivo lijepom ambijentu ulaza u Boko-kotorski zaliv. Manastir pripada kompleksu manastira Savina, a naselili su ga monasi manastira Tvrdoš.

Navedeni sakralni spomenici samo su dio spomeničkog blaga koje je kroz dugu i burnu istoriju sazdano na ovim prostorima. Krstareći i lutajući, zasigurno ćete pronaći i neku „svoju“ crkvicu, duboko skritu u zelenim oazama hercegnovskog kraja, otkrivajući tako tajne minulih vjekova.

Tvrđave

Herceg-Novi je grad i tvrđava-kula. Brojna monumentalna, fortifikaciona zdanja i ostaci profane arhitekture, najbolji su svjedoci minulih vjekova.

Tvrđava Kanli Kula ( Krvava kula, Porte di terra), nastala po ponovnom zauzeću Novog (1539. godine) od strane Turaka. U svom donjem dijelu, sa zapadne strane, tvrđava je imala cisternu, koja je kasnije služila kao zatvor. Kula je sanirana poslije zemljotresa, i danas je to jedna od najljepših ljetnjih pozornica, ne samo na crnogorskom primorju, već i na cjelokupnom Jadranu. Ljetna pozornica prima preko 1500 gledalaca, i danas se na njoj održavaju kulturno umjetničke manifestacije. Tvrđava je neposredno vezana uz Gornji grad.

Tvrđava Španjola izgrađena je od strane Španaca1539. godine, iako postoji sumnja da je tvrđava mogla da se izgardi za nepunih godinu dana . Po preuzimanju vlasti od strane Turaka, Španci su za vrijeme svoje kratke, jednogodišnje vladavine, obnavljali gradske tvrđave i kule. Tako je obnovljena i tvrđava Španjola, kako je naziva domicilno stanovništvo, iako u pisanim tragovima (kartama i gravirima), stoji naziv „Gornji grad“. Od tvrđave do grada vodio je podzemni put. Izgled sadašnje tvrđave vezan je za period druge vladavine Turaka (od 1548. godine), kada su Turci porušili manju tvrđavu i izgradili novu. O tome svjedoči orjentalna arhitektura i arapski natpis  nad  ulazom u tvrđavu. Tvrđava se nalazi na brežuljku Bajer, na sjeverozapadnoj strani grada, na nadmorskoj visini od oko 170 metara. Sa tvrđave se pruža izuzetan pogled na ulaz u Bokokotorski zaliv. Iako je tvrđava mijenjala gospodare, uglavnom je zadržala svoj prvobitni oblik.

Tvrđava Forte Mare ( Forte di mare) ili morska tvrđava, sagrađena je uz samo more, na čvrstim morskim stijenama. U tvrđavi su sačuvani ostaci utvrđenja iz bosanskog perioda (grbovnik bosanskih velmoža isklesan na velikom kamenu). U samom podnožju tvrđave nalazi se izvor vode, koji su borci Svete lige (mletačke, papske i španske dpžave) 1687. godine iskoristili, ostavivši grad bez pijaće vode, i na taj način ubrzali osvajanje Novog.

Na mermernoj ploči koja se nalazi iznad samog izvora, uklesani su najljepši stihovi, koji su posvećeni Boki, stihovi pjesnika Alekse Šantića iz 1906. godine.

Svojom arhitektonskom cjelovitošću tvrđava dominira gradom. U ljetnom periodu koristi se kao kulturno-zabavna scena ( ljetni bioskop, disko klub i sl.)

Tvrđava Citadela sagrađena je za vrijeme Mletačke vladavine, o čemu svjedoči natpis u blizini kapucinskog manastira, iz 1702. godine. Tvrđava, odnosno kula sa zidom, nalazila se na samom moru, i zidinama je bila spojena sa donjim gradom. U zemljotresu 1979. godine ova monumentalna građevina je srušena. Ostaci zidina, na obali i moru, svjedoče o njenoj burnoj prošlosti.

 

Sat (Sahat) kula, Tora

Sat kula (Sahat kula, Gradski toranj) nalazi se sa zapadne strane Gornjeg grada. Izgrađena je u vrijeme turske vlasti, tu su bila glavna gradska vrata, koja su imala pokretni drveni most, iznad prokopa, kojim je tekao potok ka moru. Na zidu, kraj ulaznih vrata, stoje spomen-ploče posvećene graditeljima kule, osnivaču grada (Tvrtka I), sa bareljefom, kao i mermerna ploča, postavljena u čast oslobođenja grada 28. oktobra 1944. godine. Jedna od zanimljivosti Starog grada je i stari gradski sat na kuli, koji je tek 1995. godine zamjenjen novim, poklonom od strane grada Zemuna, grada pobratima Herceg Novog.
Stari grad je protkan brojnim utvrđenjima, kulama, podzemnim prolazima, izvorima vode...Utvrđenje Tarnovice (Karača, Karadža) je zidinama povezano sa Kanli Kulom, a podzemnim prolazom (koji je srušen) sa tvrđavom Španjola. Za vrijeme Turaka, u gardu je bilo pet izvora vode sistematski regulisanih, i svi su poticali iz izvora Karača- Crni potok. Izvori vode često su bili strateška tačka u borbama oko zauzimanja grada kroz njegovu burnu istoriju. U današnje doba aktivna su još dva izvora, dok su preostali ili presahli ili zatrpani za vrijeme zemljotresa ( 1979).

 

Na istočnoj strani Starog grada su gradska vrata sa odbrambenom kulom. Ta kula je nazvana Kula Sv. Jeronima, u čast Jeronima Kornera, osvajača grada (1687. godine), po zauzimanju grada od strane Mlečana.

Od značajnih fortifikacionih objekata treba istaći utvrde Mamula i Arza. Utvrda Mamula izgrađena je na malom ostrvu, na ulazu u Bokokotorski zaliv. Kružnog je oblika, prečnika cca 200 m, okružena mnoštvom agava i niskom vegetacijom. Današnje ime ostrvo Mamula je dobilo po austrijskom generalu i namjesniku dalmacije Lazaru Mamuli, Ličaninu, koji je sredinom XIX vijeka izgradio Mamulu. Na pomorskim kartama ovo ostrvce se naziva i Lastavica. Ostrvo, odnosno, tvrđava Mamula je napuštena, i danas je to „carstvo galebova“, u ljetnom periodu česta izletnička destinacija. Iako je funkcija tvrđave bila da štiti ulaz u Bokokotorski zaliv, ona je u I i II svjetskom ratu bila zloglasna tamnica, u kojoj su Austrijanci ( tokom I svjetskog rata) , i Italijani ( u II svjetskom ratu) zatvarali i mučili rodoljube; na tu temu snimljen je i film. Mamuča je udaljena  od Herceg Novog 3,4 nautičke milje, i jedna je od najvećih utvrda na Crnogorskom primorju, odnosno, Jadranu.

Utvrda Arza smještena je na udaljenosti od 1 nautičke milje od tvrđave Mamula, na istoimenom rtu Arza (Punta di Arza). Zajedno sa Mamulom i tvrđavom Prevlaka, na rtu Oštra ( u republici Hrvatskoj), služila je kao štit nepoželjnom ulasku u Bokokotorski zaliv. Od profane arhitekture treba istaknutu zgradu Zavičajnog muzeja i zgradu Arhiva Herceg Novog.

Zavičajni muzej nalazi se na Toploj, na izuzetno atraktivnoj lokaciji, i svojom arhitektonskom cjelovitošću i ambijentalnošću (botaničkom baštom) dominira ovim djelom grada. Zgrada Zavičajnog muzeja je zadužbina Novljanina Komnenovića i njegove žene Olge, i sagrađena je pre više od 150 godina.Objekat je sagrađen u primorskom stilu, sa detaljima iz pseudo-baroka. Zgrada Zavičajnog muzeja, svojim sadržajem, vodi nas u najdublju istoriju ovog kraja. Tu je bogata zbirka preistorijskih arheoloških nalaza, zbirka predmeta od neolita do kasne antike i ranog srednjeg vijeka, kao i brojni grobni nalazi i keramički fragmenti ilirskog ritualnog posuđa, zatim fragmenti dekorativne plastike iz doba antike i ranog srednjeg vijeka, kao i amfore. Tu je i bogata zbirka gravira i fotografija, i dokumenata iz istorije ovog kraja. Sastavni dio muzja čine Etnografsko odjeljenje i odjeljenje NOR-a i revolucije, koji upotpunjuju istorijski kontinent ovog kraja.

Zgrada Arhiva Herceg Novog, sagrađena 1885. godine, primjer je arhitekture kasnog gotičkog stila. Stradala u zemljotreu 1979. godine, zgrada je ubrzo obnovljena i danas predstavlja reprezentativnu instituciju kulture Herceg Novog. Arhivska građa datira od 1687. godine ( najstariji dokument je iz 1685. godine) i seže do današnjih dana. Građa sadrži dokumenta vezana za izučavanje rada sudske uprave, trgovine, pomorstva, zanatstva, zdravstva, migracije, društvenih odnosa i sl.

U neposrednoj blizini zgrade Arhiva je i Gradska biblioteka sa knjižnim fondom od preko 30.000 knjiga, sa brojnim legatima. Zbirka biblioteke obuhvata stare i vrijedne knjige, monografske, periodične i kartografske publikacije, grafičke mape i gravire, kao i ostalu stručnu literaturu i beletristiku.

Šetajući glavnom gradskom ulicom, popularnom Njegoševom, naići ćete na spomen- kuću književnika Ive Andrića, našeg nobelovca, koji je tu živio i stvarao. Danas je to Klub književnika u kome se održavaju književni susreti i pjesničke večeri, a u ljetnom periodu i sajam knjiga sa pratećim sadržajima. U sklopu kluba je i restoran otvorenog tipa, sa ljetnom baštom, omiljeno sastajalište ljubitelja pisane riječi. Idući dalje Njegoševom ulicom, naići ćete na bivšu rezidenciju vladike Savatija Ljubibratića, sagrađenu 1700.godine. U dvorišnom dijelu nalazi se mali zvonik.

Ovo je samo dio znamenitosti Herceg Novog. Ostalo prepuštamo, Tebi, putniče namjerniče, da u svojoj neutoljivoj žeđi za duhovnim blagom iznađeš još neotkrivenu tajnu.

 

 

FaLang translation system by Faboba